مجله قبسات

فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران دوره 39 شماره1 بهار 88

فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران دوره 39 شماره 3 پاییز 88

علیرضا صدرا- محمد پزشکی

دانش سياسي در تاريخ و جهان اسلام و ايران ‘ از حيث روند زما ني ‘ دو سير كلي را از ابتدا تا كنون طي نموده است: يكي سير حيات تفكر سياسي‘ در طول قرون اوليه و مياني يعني تا اواخر قرن هشتم هجري. ديگري سير تجديد حيات تفكر سياسي مربوط به قرون متأخر و زمان معاصر. هر يك از اين دو سير‘ داراي چند مرحلة اصلي هستند. انديشه و دانش سياسي در دوران شكوفايي خويش بويژه طي قرون مياني‘ از حيث گسترده و عمق ‘ به چها رگرايش عمده تقسيم مي گردد: 1- گرايش فلسفي سياسي؛2- گرايش علمي سياسي؛3- گرايش فقهي سياسي؛4- گرايش فني (عملي) سياسي. مقالة حاضر به بررسي گذراي چيستي و اهم مسايل هر يك از اين گرايش هاي گوناگون انديشه و دانش سياسي مي پردازد. همچنين پيشينه‘ پيدايي وسير تحولات آنها را روشن مي نمايد. كما اينكه پيشتازان‘ بنيان گذران و پيروان و شخصيت هاي شاخص هر گرايش و آثار برجسته در اين زمينه ها را معرفي ميكند. در عين حال به ساختار دانش سياسي متشكل از گرايش هاي چهارگانة مزبور مي پردازد . ساختاري بسان يك نظام علمي واحد وفرابردي به هم پيوسته كه از تعامل ذهن و نظر با عين و عمل سياسي حاصل مي گردد.

مجله علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

جريان انديشگي سياسي در تاريخ و جهان اسلام و ايران به ويژه در اوج شكوفايي يعني از قرن دوم تا هشتم هجري داراي نگرش ها و گرايشات گوناگون بوده است.به يك اعتبار اهم گرايشات عمده و اصلي در اين دوره عبارتند از گرايش فلسفي سياسي فقهي سياسي علمي(اجتماعي) سياسي و مديريت عملي سياسي يعني كارگذاري سياسي يا سياستگزاري.هر يك ازاين گرايشات با موضوع و منظر خاص ماهيت مسائل ويژه خود را داشته و منابع و آثار و نيز موسسين و پيروان شاخص خويش را داراست.حتي اين گرايشات هركدام داراي خاستگاه جايگاه و نقشي مشخص بوده و همچنين تاريخ و سير تحولات معيني را دارد.گرايش فلسفي سياسي در گستره ساختار و سير انديشگي سياسي بسان بنياد انديشه و انديشه ورزي سياسي و زيربناي ساير گرايشات فكري سياسي محسوب مي گردد.اين گرايش فكري سياسي به عنوان پشتوانه نظري و عملي گرايش عملي و عيني سياسي ايرانيان و در راستاي آن از پگاه تاريخ و در جهان ايراني پيشينه و ريشه هايي بس گسترده گشن و استوار داشته و دارد.حكمت جاويدان كه آميزه اي از آموزه هاي حكمت ديني و حكمت عقلي يا فلسفي و (بانگاه)حكمت سياسي محسوب مي كردد از اهم ويژگي تهاي بارز قوم و سرزمين بارور و سترگ ايران مي باشد.مكتب رهايي بخش و تعالي آفرين اسلامي نيز شرايط بهينه سازي اين گرايش را فراهم ساخت.بر اين مباني و در اين راستا ايرانيان مسلمان و پيش و بيش از همه حكيم ابونصر محمد فارابي در قرن 4 هجري موفق به تجديد بازپردازي و سرانجام تاسيس و توليد نظام نظريه فلسفه سياسي در ايران و جهان اسلام گرديد.گرايشي كه با بهره گيري از يافته هاي فلسفي سياسي و مدني پيشين و به ويژه يوناني به صورت داده اوليه و با بازپردازي آنها بر مباني ديني مدني اسلامي و با ساختار و سابقه حكمي و عقلاني ايراني باز سازي شد.اين نگرش سياسي تا حكمت متعاليه سياسي صدرايي فرا رفته و در حكمت سياست متعالي نظري و عملي امام خميني بازتاب يافت.فرايندي كه هم اينك در مرحله كاربري عمل وآزموني نوآمد قرار گرفته و چشم انداز تبيين نظري مباني تحقق عملي وعيني توسعه اقتصادي توامان با تعادل سياسي و اجتماعي و در جهت تعالي معنوي و فرهنگي را فرا روي خود دارد.اين فرايند بدين سان با چالش كارآمدي به ويژه در كشاكش معرفتي روشي علمي و فلسفي نظري و حتي عملي و عيني سياسي جاري و آتي مدرنيستي و پسامدرنيستي مواجه بوده و راه برون رفت ايران اسلامي و جهان اسلامي و حتي جهان معاصر از بحران نسبيت و نيهيليسم و فرا رفت به سوي توسعه متعالي و تمدن جهاني و اسلامي مي تمايد.اين مقاله كه خود گزينش و اقتباسي از پژوهش و گزارش تفصيلي گرايش فلسفي سياسي در تاريخ و جهان اسلام و ايران است.با همكاري دانشگاه تهران انجام پذيرفته و هم اينك به صورت كتابي مستقل و مبسوط تحت همين عنوان در جريان انتشار مي باشد.

مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

مشروعيت سياسي، پديده اي سرنوشت ساز و حتي سرشتين و سرشت سازست. بنابراين پديده شناسي مشروعيت سياسي به ويژه منبع، مبنا و معيار يا شاخصه و نشانه شناسي آن، همواره مسئله اساسي بوده و همچنان چالش خيزست. پرسمان مشروعيت سياسي متضمن؛ پرسه هايي پيوسته و پرسش هايي پايدار در پديده شناسي مشروعيت سياسي عموماً و در مكاتب، ملل و مدنيت هاي متفاوت، چه بسا مختلف و حتي مخالف و بلكه متعارض بوده و همچنان مي باشد. پرسمان مشروعيت سياسي به مصداق؛«حسن سئوال، نصف جواب» يعني پرسش درست كردن و درست كردن پرسش و صورت مسئله، نصف پاسخ است، پيش از پاسخ به پرسش از پديده مشروعيت سياسي يا پرسه پديده شناسي سياسي مي پردازد. در اين راستا اهم پرسه ها و پرسش هاي پديده و پديده شناسي سياسي را طرح نموده و اعم آن ها را در موارد عمده اي با بهره گيري از آثار و آراء سياسي موجود و معتبر، مستندسازي مي نمايد. اين امر نشانه مبتلابه و معتنابه بودن اهم پرسه ها و پرسش هاي مشروعيت سياسي در پرسمان پديده شناسي آن مي باشد. مسئله و موضوعي كه فراگير همگي جوامع و جهان ها بوده و فرا روي همگي مكاتب مدني يا سياسي و فرهيختگانست.

مجله علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

قانون اساسى, مبيّن و متضمن روابط و حدود وظايف و تكاليف و متقابلاً امتيازات و اختيارات اساسى ملت و دولت يعنى شخصيت هاى حقيقى و مقامات و شخصيت هاى حقوقى و نهادهاى ملى و دولتى به ويژه قوا و اركانِ رهبرى, مقننه, اجرايى, قضايى و دفاعى در نظام سياسى است.

انسان، پديده‏اى با دو ساحت مادى و معنوى است. تبيين علمى، ترسيم عملى و تحقق عينى ساحات دوگانه انسان و جامعه انسانى به صورت توأمان، ضرورتى اجتناب‏ناپذير و نيازى فزاينده محسوب مى‏گردد. نگرش فكرى سياسى و گرايش عملى سياسى رايج و غالب در دوران مدرن از ساحت متعالى انسانى در عرصه سياسى و حتى اجتماعى غفلت كرده و چه بسا آن را نفى و انكار مى‏نمايد.

فصلنامه علوم سیاسی - شماره 30

حقيقت، ماهيت و واقعيت اخلاق و سياست و رابطه اين دو، به صورت چالشى - اگر چه ديرين - جديد، جدى و جهانى مطرح شده است. هرگونه سياست و روابط و رفتار سياسى عينى، برآيند اخلاق به عنوان نظام هنجارى است. در مقابل راهبرد اخلاق و سياست نامتعالى كه مدعى جدايى اخلاق و سياست است، راهبرد اخلاق و سياست انسانى، متعادل و متعالى كه بر همبستگى و پيوستگى اخلاق و سياست و تعامل مثبت و سازنده اين دو استوار مى باشد، قرار دارد.

فصلنامه علوم سیاسی - شماره 26

«ولايت فقيه»، گفتمان، نظريه و نظامى سياسى است. اين نظريه و نظام سياسى در راستاى گفتمان سياسى «امامت» شيعى قراردارد و در گستره مكتب اسلام و سياست و رهبرى در نظريه و نظام سياسى اسلامى موضوعيت و مشروعيت مى يابد.

فصلنامه علوم سیاسی - شماره 25

هژمونى آموزه‏هاى علمى سياسى مدرنيستى و فرامدرنيستى غربى پارادايم غالب علمى و آموزشى سياسى دانشگاه‏ها و حتى تدريجاً مراكز علمى، آموزشى و پژوهشى حوزوى را در مى‏نوردد. بحرانى بودن و بحران زايى دانش سياسى جديد، از سويى، پيشينه و پشتوانه مدنى ايرانى و اسلامى، از سوى ديگر و نيز هوشمندى، نوگرايى و باورمندى نيروها و نهادهاى ايران اسلامى، تجديد يا تأسيس دانش سياسى را ايجاب مى‏كنند.

فصلنامه علوم سیاسی - شماره 24

نظريه و گرايش علمى مدنى فارابى، با توجه به برخورد بنيادين، فراگير، نظام‏مند و غايى در عرصه عين يا پديده مدنى، ذهن يا تعقل مدنى و علم يا يافته‏هاى مدنى و حتى عمل يا روابط و رفتار مدنى، ظرفيت بالايى براى باز سازى دوران جديد و پيش روى دارد و كارآيى روزافزونى مى‏يابد. اين نظريه با رويكردى مستقل و معتدل، قابليت والايى براى ورود به چالش علمى سياسى، اجتماعى معاصر و پاسخ‏گويى به نيازهاى علمى و عملى حاضر دارد.

فصلنامه علوم سیاسی - شماره 22

سياست، سامان دهى و راهبرد جامعه است. مكتب اسلام، داراى نظريه و نظام مدنى و سياسى است. نظريه و نظامى راهبردى، يعنى بنيادين، جامع و همه جانبه، سازوار و غايى است، و در نتيجه نظريه و نظام سياسى متعادل و متعالى انسانى و الهى و رو در روى نظرات و نظامات نامتعادل و نامتعالى قرار دارد. قرآن به عنوان كتاب مكتب اسلام، عهده‏دار تبيين مبانى اين نظريه و نظام سياسى است.

فصلنامه علوم سیاسی - شماره 19

شيعه و اهل سنت دو مذهب عمده و اصلى مسلمانان معتقد به مكتب وحيانى اسلام به عنوان طرح هادى و نقشه راهبردى تإسيس, ساماندهى و اداره امت, دولت و نظام اسلامى هستند. هر دو مذهب شيعه و سنى اقامه مكتب دينى و سياسى كامل و برتر يا فاضله را كه حاوى نظريه سياسى و نظام سياسى كارآمد است ضرورى, مفيد و عملى دانسته و اجرا و پياده كردن آن را رسالت خويش مى دانند.

واژه هاى كليدى: فلسفه سياسى, عرفان سياسى, سياست.

فصلنامه علوم سیاسی - شماره 17

فصلنامه علوم سیاسی شماره14 - 138

فصلنامه علوم سیاسی شماره 13- 1380

ماهيت يا چيستى و حقيقت يا هستى فقه اعم از اصل وجود و ضرورت, سنخ موجوديت, خاستگاه, پايگاه, جايگاه, نقش, روابط و آثار آن و رابطه اش با سياست از نظر فلاسفه سياسى اسلام دور نمانده است, به ويژه آن كه آنان علم فقه را جزء و زير مجموعه سياست و علم سياسى مى دانند.

فصلنامه علوم سیاسی شماره 10 - 1380

فصلنامه علوم سیاسی،شماره8 - 1379

علیرضا صدرا - پروفسور حمیدمولانا - لكزایی - اخوان كاظمی

فصلنامه انتظار  شماره 13